Trainingsacteur inzetten: waarom oefenen in een realistische situatie werkt

Wat is een trainingsacteur?

Een trainingsacteur speelt tijdens een training een persoon na in een situatie die de deelnemer wil oefenen. De rol wordt afgestemd op de context en het leerdoel. Zo kan iemand ervaren hoe een gesprek verloopt en hoe het is om in een bepaalde situatie te reageren.

Anders dan bij een rollenspel met collega’s speelt een trainingsacteur een situatie zo geloofwaardig mogelijk na. Daardoor kan een deelnemer ervaren hoe een gesprek verloopt en wat het eigen gedrag bij de ander teweegbrengt. Afhankelijk van de training kan de acteur ook feedback geven vanuit het perspectief van de persoon die hij of zij speelt.

Waarom oefenen met een trainingsacteur waardevol is

Theorie helpt om te begrijpen hoe je een gesprek kunt aanpakken. In de praktijk blijkt het soms lastiger om die kennis toe te passen. Zeker als er emoties meespelen, iemand weerstand biedt of de situatie spanning oproept. Volgens Marjolein Katgerman, teammanager bij USG Restart met een achtergrond als loopbaancoach en trainingsacteur, zit juist daar de meerwaarde van trainingsacteren. Zij ziet hoe deelnemers tijdens een oefening ervaren wat een gesprek met hen doet.

“Je kunt er de hele tijd over praten en mensen kunnen er boeken over lezen, maar door het daadwerkelijk te doen, beleven en voelen mensen het echt. De kracht van trainingsacteren zit vooral in wat je tijdens zo'n oefening ervaart. Je voelt je eigen spanning, ziet wat jouw gedrag met een ander doet en kunt direct experimenteren met ander gedrag. Dat is vaak het moment waarop het kwartje valt. Het is een heel tastbare ervaring.”

Door een situatie na te spelen, kunnen deelnemers ontdekken welke reacties ze oproepen, waar ze vastlopen en wat ze anders kunnen proberen. Ook kunnen ze verschillende manieren van reageren uitproberen, zonder dat de gevolgen direct invloed hebben op hun werk of een belangrijke beslissing.

Een trainingsacteur kan bovendien helpen om de spanning voor een gesprek te verminderen. Wie een lastige situatie al eens heeft geoefend, de spanning heeft kunnen voelen en het effect van zijn of haar gedrag op de ander heeft kunnen zien, weet beter wat hij of zij kan verwachten. Dat betekent niet dat een echt gesprek daarna altijd gemakkelijk is, maar de drempel om het aan te gaan kan wel lager worden.

Een veilige omgeving om nieuw gedrag te oefenen

Een belangrijk onderdeel van een training met een trainingsacteur is de veilige setting. Deelnemers moeten de ruimte voelen om iets uit te proberen, fouten te maken en hun aanpak bij te stellen.

Dat vraagt ook iets van de begeleiding. Feedback moet concreet en opbouwend zijn, zodat deelnemers begrijpen wat ze kunnen veranderen zonder dat hun zelfvertrouwen eronder lijdt. Zeker wanneer collega's meekijken, is het belangrijk dat iemand zich niet beoordeeld of voor schut gezet voelt.

“Je moet ervoor zorgen dat iemand na zo’n oefensessie met zelfvertrouwen naar buiten stapt”, vertelt Marjolein. “Ik oefen ook net zolang door totdat iemand denkt: oké, nu begrijp ik het en nu voel ik me ook echt gesterkt.”

De trainingsacteur kan de situatie daarbij aanpassen aan de behoeften van de deelnemer. Door vooraf goed te bespreken wat iemand lastig vindt en wat hij of zij wil oefenen, ontstaat een herkenbare praktijksituatie die aansluit bij het persoonlijke leerdoel.

Welke situaties kun je oefenen met een trainingsacteur?

Trainingsacteren is breed inzetbaar. Het is niet alleen geschikt voor trainingen over communicatie, maar ook voor situaties waarin mensen een nieuwe rol krijgen of voor een belangrijke stap staan.

Voorbeelden zijn:

Sollicitatiegesprekken. Kandidaten kunnen oefenen met het beantwoorden van vragen, het presenteren van hun kwaliteiten en het omgaan met spanning. Ook kunnen ze ervaren hoe hun houding en manier van communiceren overkomen.

Lastige gesprekken op de werkvloer. Denk aan het geven van feedback, het bespreken van ongewenst gedrag of het voeren van een slechtnieuwsgesprek. Deelnemers kunnen verschillende manieren van reageren uitproberen en ontdekken wat bij hen past.

Leiderschapsontwikkeling. Wie doorgroeit naar een leidinggevende functie, krijgt soms te maken met gesprekken en verantwoordelijkheden die nieuw zijn. Een trainingsacteur helpt om bijvoorbeeld grenzen aan te geven, weerstand te bespreken of een positie in te nemen zonder de eigen waarden uit het oog te verliezen.

De precieze invulling hangt af van het doel van de training en de situatie die de deelnemer wil oefenen. Dat kan individueel of in een groep.

Leren door het perspectief van de ander te ervaren

Hoe waardevol zo’n oefening kan zijn, merkte ook Nienke Harmsen, die na een traineeship van acht maanden bij USG Restart aan de slag ging als jobcoach. Tijdens haar opleiding oefende ze een dag met trainingsacteurs. Ze mocht zelf aangeven welke situatie ze lastig vond en welk gedrag ze wilde oefenen. Ze koos bewust voor een situatie die buiten haar comfortzone lag. Juist omdat ze verwachtte dat ze zoiets in haar werk ook kon tegenkomen, wilde ze ermee aan de slag.

“Dat maakte dat ik zo erg uit mijn comfortzone ging. Ik vond het zo spannend. Maar dat heeft mij zoveel geholpen.”

Voor Nienke zat de meerwaarde niet alleen in het oefenen zelf, maar ook in het gesprek achteraf. Ze kon met de trainingsacteur bespreken hoe de situatie aan de andere kant was ervaren. Dat gaf haar inzicht in haar eigen handelen en in de reactie die ze daarmee opriep.

Die terugkoppeling vond ze bijzonder waardevol. In een gesprek met een kandidaat vraag je immers niet zomaar hoe diegene jouw optreden heeft ervaren. Tijdens een oefening met een trainingsacteur is daar wel ruimte voor.

Ook de geloofwaardigheid van de acteurs maakte indruk op haar. Ze konden zich zo goed in hun rol verplaatsen dat de situatie levensecht aanvoelde. Daardoor werd het niet zomaar een rollenspel, maar een oefening waarin ze daadwerkelijk kon ervaren hoe ze in een bepaalde situatie reageerde.

Van oefenen naar de praktijk

Of het nu gaat om een sollicitatiegesprek, een lastige boodschap of een nieuwe rol als leidinggevende: door een situatie eerst te oefenen, ontdekken deelnemers hoe ze zelf reageren en welk effect hun aanpak heeft op anderen. Ze krijgen de kans om verschillende manieren van reageren uit te proberen en direct te ervaren wat dat verandert. Door eerst in een veilige omgeving te oefenen, wordt de stap naar de praktijk kleiner. En juist dat maakt een trainingsacteur voor veel verschillende leerdoelen een waardevolle aanvulling op een training.

Lees meer over onze trainingen